Email: email@ioer.edu.vn | vncsp@hnue.edu.vn
Bàn tròn giáo dục

HÀNH VI LỆCH CHUẨN CỦA HỌC SINH TRONG TRƯỜNG PHỔ THÔNG – KHÁI NIỆM, BIỂU HIỆN VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ TÁC ĐỘNG

Tóm tắt

Hành vi lệch chuẩn là hành vi không phù hợp với chuẩn mực đạo đức, văn hóa, pháp luật, những quy định chung. Trong trường học hiện nay xuất hiện ngày càng nhiều các hành vi lệch chuẩn của học sinh và có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng tới vấn đề này.  Vì vậy, các nhà giáo dục, phụ huynh cần hiểu rõ và đưa ra các biện pháp để phòng ngừa cũng như can thiệp sớm nhằm ngăn chặn và giảm thiểu vấn đề này trong trường học.

I. Đặt vấn đề

Trong những năm gần đây, số học sinh có hành vi lệch chuẩn trong nhà trường ngày càng gia tăng, số hành vi lệch chuẩn ngày càng nhiều.Số học sinh bị kỷ luật năm học sau nhiều hơn năm học trước, mức độ kỷ luật ngày càng nặng.Số học sinh xếp loại đạo đức trung bình và yếu, kém ngày càng gia tăng [7].Một số hành vi lệch chuẩn xuất hiện ngày càng nhiều như sử dụng chất kích thích (hút thuốc, uống rượu…), bạo lực học đường, bỏ học…đặc biệt là có những hành vi bạo lực với thầy/cô giáo. Nếu những người làm công tác giáo dục không điều chỉnh và uốn nắn kịp thời thì có thể dẫn đến khủng hoảng và lệch lạc về hành vi ở các em. Nhưng thế nào là hành vi lệch chuẩn, nguyên nhân cũng như các biện pháp phòng ngừa và can thiệp như thế nào là hiệu quả thì không phải thầy cô giáo, nhà quản lý giáo dục nào cũng hiểu rõ. Trong bài viết này sẽ phần nào làm rõ khái niệm, biểu hiện, các yếu tố tác động cũng như đề xuất một số biện pháp phòng ngừa và can thiệp đối với hành vi lệch chuẩn của học sinh trong trường học.

II. Nội dung

1. Khái niệm hành vi lệch chuẩn của học sinh

Hiện nay có rất nhiều định nghĩa khác nhau về hành vi lệch chuẩn nhưng nhìn chung các tác giả đều đồng ý với quan điểm hành vi lệch chuẩn là hành vi không phù hợp với chuẩn mực đạo đức, văn hóa, pháp luật, những quy định chung và cần điều chỉnh.

Lưu Song Hà định nghĩa “Hành vi lệch chuẩn là hành vi chệch khỏi các quy tắc, chuẩn mực của nhóm hay của xã hội. Hành vi lệch chuẩn có tính chất tương đối về văn hoá và lịch sử”. [5]

Trong Từ điển Tâm lý học có nêu: “Hành vi lệch chuẩn là hệ thống hành vi hoặc các hành vi riêng lẻ đối lập với các chuẩn mực đạo đức hoặc pháp luật đã được xã hội thừa nhận. Những kiểu dạng hành vi lệch chuẩn chủ yếu là phạm pháp và những hành vi phi đạo đức nhưng chưa phải chịu trách nhiệm hình sự (say rượu, ăn cắp vặt…). Những hành vi lệch chuẩn thường là cơ sở hình thành các hành vi vi phạm pháp luật”.[4]

Những học sinh có hành vi lệch chuẩn trong trường học, Nguyễn Văn Song đã cho rằng: “Học sinh có hành vi lệch chuẩn là học sinh có những hành vi lệch ra khỏi những chuẩn mực xã hội về đạo đức, truyền thống, thẩm mỹ, pháp luật, vi phạm nội quy trường lớp làm ảnh hưởng xấu đến cá nhân, gia đình, nhà trường và xã hội”.[7]

2. Các biểu hiện của hành vi lệch chuẩn trong trường học

Trong quá trình thực hiện đề tài “Bồi dưỡng cho giáo viên THCS sử dụng trắc nghiệm tâm lý cho việc chuẩn đoán hành vi làm cơ sở cho việc giáo dục học sinh” chúng tôi đã tiến hành phỏng vấn giáo viên trường THCS Dương Nội – Hà Nội về những hành vi lệch chuẩn nào trong trường học mà thầy/cô nhận thấy và có biểu hiện thường xuyên ở học sinh? Kết quả thu được cho thấy các hành vi lệch chuẩn chủ yếu trong trường học đó là: “bỏ tiết thường xuyên”, “đi học không đúng giờ”, “đánh nhau, chửi nhau với các bạn”…

Trong các nghiên cứu gần đây cho thấy, hành vi lệch chuẩn trong nhà trường được biểu hiện rõ nhất là bạo lực, bắt nạt học đường gia tăng mạnh mẽ, cùng với đó là việc học sinh sử dụng chất kích thích trong trường học như hút thuốc, uống và nghiện rượu bia. Ngoài ra, còn các hành vi lệch chuẩn khác như: trốn học, ăn cắp, vi phạm quy định trong trường (gian lận trong thi cử, phá hoại của công, sử dụng lời nói thô tục…)

3. Các yếu tố tác động tới hành vi lệch chuẩn của học sinh trong trường học

Theo RobertK. Merton, nguyên nhân dẫn tới hành vi lệch chuẩn là do sự không phù hợp giữa các mục tiêu mang tính văn hóa và phương tiện (cách thức) mà cá nhân sử dụng để đạt được mục tiêu đó. Ông cho rằng có 3 kiểu người có hành vi lệch chuẩn là: (1) Kiểu người chấp nhận các giá trị xã hội nhưng lại sử dụng những phương tiện (cách thức) không được xã hội chấp nhận để đạt được mục tiêu; (2) Kiểu người từ chối, họ tránh, không chấp nhận những giá trị xã hội và cách thức phù hợp để đạt được những giá trị xã hội đó nhưng không thay thế bằng những giá trị mới; (3) Kiểu người chống lại tất cả các giá trị xã hội và phương tiện phù hợp mà thay thế bằng những giá trị mới và phương tiện mới của cá nhân để đạt được mục tiêu.

Jaonan Cheng chỉ ra các yếu tố góp phần dẫn tới hành vi lệch chuẩn của học sinh là: (1) Mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái; (2) Mối quan hệ giữa thầy/cô giáo và học sinh; (3) Sự kiểm soát của xã hội đối với hành vi của trẻ. [3]

Juan Herrero, Estefanía Estevez, Gonzalo Musitu trong nghiên cứu của mình cũng chỉ ra mối quan hệ ảnh hưởng lẫn nhau giữa hành vi lệch chuẩn của học sinh với mối quan hệ cha mẹ - con cái, mối quan hệ thầy/cô – học sinh và tâm lý cá nhân. [6]

Amber Carlson đã phân tích cha mẹ có ảnh hưởng trực tiếp đến mẫu hình hành vi mà trẻ thực hiện thông qua phong cách nuôi dạy con cái, cấu trúc của gia đình và môi trường dân cư mà họ sinh sống. Hành vi của trẻ ở trường học cũng chịu tác động gián tiếp từ cha mẹ khi cha mẹ có dạy cho trẻ cách thức thích ứng và chấp nhận sự khác biệt trong trường học hay không. [1]

Một nghiên cứu khác của Adrian D.Pearson đã chỉ ra rằng các hành vi bạo lực, không tôn trọng phụ nữ, hút thuốc, sử dụng cần sa…được thể hiện qua các kênh truyền thông như phim ảnh, video ca nhạc, internet, trò chơi điện tử đã làm tăng một cách đáng kể các hành vi này ở trẻ trong độ tuổi đến trường. Và việc tiếp xúc một cách thường xuyên với các hình ảnh bạo lực và chống đối xã hội trên truyền thông là một yếu tố quan trọng làm tăng các hành vi chống đối xã hội và gây rối ở học sinh trung học. Nghiên cứu cũng cho thấy những trẻ có hành vi lệch chuẩn ở trường học thường thiếu sự hỗ trợ giáo dục từ phía gia đình, có tự trọng cá nhân ở mức thấp và thiếu sự kiểm soát từ phía cộng đồng dân cư (xã hội thu nhỏ nơi trẻ sinh sống). [2]

Qua các nghiên cứu có thể thấy những yếu tố chính tác động tới hành vi lệch chuẩn của học sinh tại trường học là: (1) Gia đình bao gồm mối quan hệ giữa cha mẹ - con cái; phong cách giáo dục con, môi trường sống; (2) Nhà trường bao gồm mối quan hệ giữa thầy/cô giáo – học sinh, môi trường học đường, kỷ luật trong trường học, mối quan hệ với bạn bè đồng đẳng trong trường học; (3) Sự kiểm soát của xã hội bao gồm hệ thống pháp luật, hoạt động ngoài xã hội của trẻ; (4) Truyền thông.

4. Các biện pháp phòng ngừa và can thiệp đối với hành vi lệch chuẩn của học sinh trong trường học

·                     Tăng cường các mối quan hệ giữa phụ huynh, giáo viên, các tổ chức giáo dục và bảo trợ trẻ em. Các lực lượng này cần làm việc trong sự hợp lực, thống nhất.

·  Kỷ luật của lớp học/nhà trường cần được xây dựng dựa trên sự thống nhất giữa các lực lượng giáo viên/nhà trường – phụ huynh – học sinh.

·  Củng cố hành vi mẫu của học sinh trong nhà trường thông qua hệ thống khen thưởng.

· Tổ chức những buổi nói chuyện giữa học sinh và những cán bộ thực thi pháp luật để trẻ hiểu rõ hơn các quyền mà mình được hưởng cũng như những trách nhiệm/hạn chế cần thực thi.

· Nhà trường, giáo viên luôn phải đảm bảo các quy tắc ứng xử công bằng đối với tất cả các học sinh. Đặc biệt tránh các tình huống những học sinh có vai trò lãnh đạo không tuân theo các quy tắc/quy định chung, và hậu quả nhận được khi không tuân theo lại nhẹ hơn những học sinh không có vai trò lãnh đạo.

· Trong nhà trường nên tổ chức các chương trình phòng ngừa, can thiệp sớm đối với các hành vi lệch chuẩn. Sử dụng các nhân viên Tâm lý học đường, công tác xã hội cho công việc này.

·  Trong đề tài “Bồi dưỡng cho giáo viên THCS sử dụng trắc nghiệm tâm lý cho việc chuẩn đoán hành vi làm cơ sở cho việc giáo dục học sinh” chúng tôi đã tiến hành tập huấn, bồi dưỡng cho giáo viên sử dụng trắc nghiệm tâm lý “xác định khuynh hướng hành vi lệch chuẩn” để chẩn đoán hành vi của học sinh – điều này có ý nghĩa định hướng và là một công cụ để góp phần chẩn đoán hành vi của học sinh. Từ đó, giáo viên sẽ có cơ sở để giáo dục học sinh, giúp các em phát triển và hoàn thiện nhân cách của bản thân theo đúng hướng.

Tài liệu tham khảo

[1] Amber Carlson, 2012, How Parents Influence Deviant Behavior among Adolescents: An Analysis of their Family Life, their Community, and their Peers,The Literature, University of New Hampshire.

[2] Adrian D.Pearson, 2009, Media influence on deviant behavior in middle school students, Degree of Master of School Administration, Watson School of Education, The University of North Carolina Wilmington.

[3] Jaonan Cheng, 2012, The Effect Factor for Students’ Deviant Behavior, The Journal of Human Resource and Adult Learning, Vol. 8, Num. 2, 26-32.

[4] Vũ Dũng, 2008, Từ điển Tâm lý học, NXB Từ điển Bách khoa.

[5] Lưu Song Hà, 2004, Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội, Tạp chí tâm lí học, Số 7, Tr 44.

[6] Juan Herrero, Estefania Estevez, Gonzalo Musitu, 2006, Relationships of Adolescent School-Related Deviant Behavior and Victimization with Psychological Distress, Journal of Adolescence Volume 29, Issue 5, 671-690.

[7]  Nguyễn Văn Song, 2012, Quản lý hoạt động giáo dục học sinh có hành vi lệch chuẩn ở trường trung học phổ thông Phù Cừtỉnh Hưng Yên, Luận văn ThS Quản lý giáo dục; Đại học Giáo dục, Đại học Quốc Gia Hà Nội.

 

Publish: 10/26/2015 - Views: 8270 - Lastest update: 10/26/2015 8:23:10 AM
Tin cùng chuyên mục