Email: email@ioer.edu.vn | vncsp@hnue.edu.vn
Bàn tròn giáo dục

VÌ SAO NÃO NGƯỜI KHÔNG THỂ LÀM ĐỒNG THỜI NHIỀU VIỆC?

     Bộ não của chúng ta không có khả năng thực hiện đồng thời vài ba nhiệm vụ. Do vậy, vừa lái xe, vừa nói chuyện điện thoại di động là việc làm rất nguy hiểm. Hiện tại, đang có những nghiên cứu nhằm chế tạo các dụng cụ đảm bảo an toàn cho con người trong tình huống như vậy.

Các nhà khoa học đã nghiên cứu xem não người vừa lái xe vừa nói chuyện điện thoại di động hoạt động ra sao. Hóa ra, tính tích cực của các tế bào thần kinh ở những vùng não được huy động để thực hiện 2 nhiệm vụ này tỏ ra yếu hơn so với khi thực hiện từng nhiệm vụ đơn lẻ. Năm 2006, giáo sư David Strayer, nhà tâm lí học thuộc Đại học Utah đã công bố trên tạp chí “Human Factors” một bài báo trong đó ông khẳng định rằng, những người vừa lái xe vừa nói chuyện qua điện thoại phản ứng chậm hơn đối với những gì diễn ra trên đường, tương tự như những người say rượu. Tình hình này hoàn toàn không được cải thiện cho dù người ta sử dụng hệ thống loa, bởi vì mối nguy hiểm không chỉ xuất hiện khi người ta lái xe bằng một tay mà còn xuất hiện khi sự chú ý bị chia làm 2 mảng trong cùng một thời điểm. Thực tế đã khẳng định những kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học. Vào năm 2005, tại Mỹ có 2600 người chết, 360.000 người bị thương trong các vụ tai nạn giao thông do vừa lái xe vừa nói chuyện điện thoại di động. Hoàng đế Napoleon nổi tiếng vì có thể đọc 2 lá thư cùng một lúc. Thomas ở Akwin cũng được nhắc đến vì khả năng đọc đồng thời 2 hoặc 3 luận văn. Đó là những người có khả năng kì lạ, mặc dù trong thực tế họ không thực hiện những hoạt động này một cách song song mà nhanh chóng chuyển từ văn bản này sang văn bản kia. Ngược lại, cái mà các nhà khoa học quan tâm là não người trong cùng một thời gian chuyển hóa những kích thích (thị giác và thính giác…) như thế nào. Tiến sĩtâm lí học René Marois (Đại học Vanderbilt – Nashville, Mỹ) đã tiến hành những nghiên cứu về chủ đề này. Trong quá trình thí nghiệm, những người tham gia đã học cách phản ứng với những vòng tròn màu xuất hiện trên màn hình vi tính. Tùy thuộc vào màu sắc của vòng tròn, người tham gia thí nghiệm nhấn nút bằng ngón tay thích hợp, chẳng hạn, ngón trỏ khi vòng tròn đỏ xuất hiện. Sau một lúc luyện tập, thời gian trung bình để phản ứng của những người tham gia là 0,5s (nửa giây). Những người tham gia thí nghiệm của R. Marois còn học cách phản ứng thích hợp đối với âm thanh, chẳng hạn, khi nghe tiếng chim hót thì thốt lên “Ba!”. Trong trường hợp này, thời gian phản ứng trung bình cũng là nửa giây. Tuy nhiên, khi R. Marois hầu như cùng một lúc cho vòng tròn mầu xuất hiện trên màn hình và bật âm thanh lên thì tất cả đã thay đổi. Phản ứng đối với loại kích thích thứ 2 đã xảy ra muộn hơn một chút. Theo R. Marois, não của chúng ta nhìn chung không thích hợp để thực hiện đồng thời nhiều nhiệm vụ. Ông đưa ra 3 lí do sau đây:

- Thứ nhất, chúng ta có cái gọi là “hiệu ứng nhấp nháy của sự chú ý”. Đó là hiện tượng xẩy ra khi chúng ta tập trung chú ý vào một sự kiện, chúng ta không thể phản ứng với những sự kiện khác diễn ra xung quanh. Điều này được thể hiện ở việc hạn chế những quá trình tái tạo thông tin.

- Thứ hai, như các thí nghiệm cho thấy, tồn tại cái gọi là hiện tượng mù đối với sự biến đổi. Nếu cho những người tham gia thí nghiệm xem một bức tranh trên đó có vẽ vài ba vật dụng (ví dụ, kéo, bút chì và kính), sau đó lại cho họ xem một bức tranh gần giống như thế nhưng có một vật dụng bị thay thế, thì mọi người không nhận ra sự thay đổi đó. Chỉ khi hệ thống các vật bị thay đổi (chẳng hạn, bút chì thay cho việc nằm ở giữa bức tranh thì lại nằm ở góc bên phải), thì họ mới có thể nhận ra sự khác biệt. Điều đó cho thấy, chúng ta không có khả năng ghi nhận đồng thời có những thay đổi.

- Thứ ba, khi chúng ta chọn một cách trả lời (trong số vài ba các phương án khác nhau) đối với một kích thích nào đó, thì phản ứng đối với kích thích khác đến chúng ta cùng một thời điểm, bị chậm lại. Chẳng hạn, khi lái xe và nói chuyện qua điện thoại di động, và chúng ta biết về một sự kiện nào đó. Cùng trong thời gian đó, một chiếc ôtô khác lấn sang đường của chúng ta – chúng ta có thể hãm phanh hoặc tìm cách tránh nó. Khi mải tìm câu trả lời cho thông tin vừa được nghe, chúng ta sẽ phản ứng muộn hơn vài phần mười giây đối với những gì đang diễn ra trên đường. Cũng chính vì thế mà chúng ta không thể đồng thời vừa trả lời thư điện tử, vừa nói chuyện qua điện thoại.

     Giới quân sự đang cố gắng sử dụng những kiến thức về chủ đề giới hạn sự chú ý của con người. Cơ quan DARPA (Defence Advanced Research Projects Agency) của Mỹ đã dành 70 triệu USD cho dự án có tên là Augcog (augmented cognition- nhận thức mở rộng).

     Thật may là những nghiên cứu về khả năng hoàn thành nhiều nhiệm vụ của não không phục vụ thuần túy cho mục đích quân sự. Hãng sản xuất ôtô Daimler Chrysler đang nghiên cứu một hệ thống có thể quyết định cho phép tài xế nhận điện thoại gọi đến trong lúc lái xe hay không cho phép. Cũng có thể sẽ xuất hiện những dụng cụ sau khi phân tích tình trạng tâm lí của tài xế, sẽ quyết định cho anh ta/chị ta lái xe hay không.

(Đào Thị Oanh sưu tầm)

Publish: 5/5/2016 - Views: 627 - Lastest update: 5/5/2016 8:40:05 AM
Tin cùng chuyên mục