Email: email@ioer.edu.vn | vncsp@hnue.edu.vn
Bàn tròn giáo dục

PHÁT TRIỂN MỘT SỐ NĂNG LỰC CÁ NHÂN CHO HỌC SINH TIỂU HỌC THÔNG QUA TỔ CHỨC DẠY HỌC NGOÀI LỚP MÔN MỸ THUẬT

 

ThS. Trần Thị Yến

Viện Nghiên cứu Sư phạm, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Tóm tắt. Phần đầu bài báo nêu khái niệm và tác dụng của dạy học ngoài lớp môn Mĩ thuật. Đồng thời giới thiệu sơ bộ Dự án “Hỗ trợ Giáo dục Mỹ thuật Cấp tiểu học” (Chương trình hợp tác Việt Nam - Đan Mạch về phát triển Văn hóa Việt nam - gọi tắt là SAEPS) đang vận dụng vào giáo dục tiểu học Việt Nam. Qua thành tựu ban đầu của mô hình SAEPS ở tiểu học, cho phép dạy đại trà mở rộng trên cả nước. Tuy nhiên, do điều kiện dạy và học trên khắp cả nước có những điểm khác biệt giữa các vùng miền về tổ chức dạy học cũng như thiết kế bài học,…nên cần có những gợi ý việc tổ chức dạy học thích hợp cho môn học. Qua thực tiễn nghiên cứu và khảo sát  theo SAEPS ở giáo viên Mỹ thuật tiểu học cho thấy hầu hết các giờ học Mỹ thuật ở tiểu học hiện nay được giáo viên tổ chức học tập trong lớp với các bước tiến hành gò bó về không gian, âm thanh, môi trường…Học sinh học tập bị nhàm chán, ít thể hiện được mình, các bài học thực hành không phát huy được tính sáng tạo, diễn đạt bị hạn chế, không tích hợp được các môn học khác…nên mục tiêu về thái độ đặt ra thực hiện được chưa nhiều. Bài báo đề cập đến các vấn đề như: 1) Một số năng lực cá nhân của học sinh có cơ hội  phát triển trong quá trình học tập ngoài lớp môn Mỹ thuật; 2) Lợi ích từ hoạt động tổ chức dạy học ngoài lớp môn Mỹ thuật mang đến cho học sinh tiểu học; 3) Một số kiến nghị  khi  tổ chức dạy học ngoài lớp môn Mỹ thuật cho học sinh tiểu học với mong muốn góp phần vào sự đảm bảo chất lượng cho giáo dục Mỹ thuật phổ thông nói chung trong giai đoạn sau năm 2015.

1.  Mở đầu

Hình thức tổ chức dạy học ngoài lớp cho học sinh (HS) Tiểu học học môn Mỹ thuật (MT) là tổ chức cho HS học tập ngoài phạm vi trường học hoặc ngoài lớp học, nội dung có thể là chính khóa hoặc ngoại khóa. Bao gồm các hoạt động học tập như: “Học vẽ ngoài trời; tham quan thực tế; học tại bảo tàng, phòng triển lãm tranh; học thông qua các hoạt động ngoại khóa” [5]. Những hình thức học tập này giúp HS được củng cố, bổ sung, mở rộng và làm phong phú cho học tập chính khóa, tạo không khí hứng thú, phấn khởi, khích lệ trong học tập cho các em.

Bắt đầu từ năm 2012, Dự án “Hỗ trợ Giáo dục Mĩ thuật Cấp tiểu học” (nằm trong Chương trình hợp tác Việt Nam - Đan Mạch về phát triển Văn hóa Việt nam - gọi tắt là SAEPS) được thực hiện ở Việt Nam. Những điểm nổi bật của dự án này là đổi mới về phương pháp dạy học: “Lấy người học làm trung tâm; khuyến khích sự tương tác; kích thích tư duy sáng tạo; kích thích phát triển nhận thức thông qua hoạt động thực tế” [4]. Đồng thời dự án đã cung cấp các trải nghiệm về dạy và học MT giúp HS nâng cao nhận thức. Đây là bước đột phá lớn trong giáo dục MT ở Việt Nam hiện nay. Theo mô hình SAEPS, cách tiếp cận nội dung và tài liệu dạy học tất yếu phải đổi mới trên nhiều yếu tố như: thiết kế bài học, phương pháp giảng dạy, đặc biệt sẽ có thay đổi về hình thức tổ chức dạy học  nhằm tác động tới cả ba đối tượng: HS, giáo viên (GV) và phụ huynh. Hơn nữa, tài liệu hướng dẫn học còn chú trọng đến quy trình tổ chức cho HS tự học trong tiến trình thực hiện một bài học, thông qua các hoạt động cơ bản, giúp các em trải nghiệm, khám phá, phát hiện, chiếm lĩnh, kiến tạo tri thức.

Có thể xem đây là một hình thức mới trong tổ chức dạy học MT ở trường tiểu học. Qua triển khai từ năm 2012 tại 6 tỉnh (với 8 trường/tỉnh), năm 2013 được đưa vào dạy ở tất cả các trường tiểu học tại hai tỉnh (Tây Ninh và Bắc Giang) bước đầu cho thấy hiệu quả tích cực của nó. Vì thế, năm học 2014-2015 Bộ GD&ĐT triển khai đại trà trên 63 tỉnh thành đã truyền cảm hứng cho các giáo viên MT để khuyến khích họ kết hợp các kĩ năng MT với các phương pháp dạy học tích cực…Với mục đích đóng góp vào sự phát triển giáo dục MT cho HS Tiểu học, bài viết tập trung bàn đến việc tổ chức cho HS học tập ngoài lớp nhằm đạt được hai vấn đề đó là: 1) Một số năng lực (NL) cá nhân của HS được phát triển trong quá trình học tập ngoài lớp môn Mỹ thuật - nhìn từ kinh nghiệm dạy học, 2) Lợi ích từ hoạt động tổ chức dạy học ngoài lớp môn MT mang đến cho HS Tiểu học. Đây là những vấn đề mà không ít chuyên gia giáo dục, các bậc phụ huynh, giáo viên dạy MT, đặc biệt là HS các trường tiểu học hiện nay đang rất mong đợi được thực hiện nhằm thỏa mãn mục tiêu môn học.

2.  Nội dung nghiên cứu

2.1. Một số năng lực cá nhân của HS có cơ hội phát triển trong quá trình học tập ngoài lớp môn Mỹ thuật

Các hoạt động tổ chức học tập ngoài lớp của môn học MT khi được tiến hành hợp lý sẽ cung cấp cho HS những trải nghiệm học tập hứng thú giúp các em khám phá bản thân và thế giới tốt hơn. Trong  “Định hướng xây dựng chương trình môn Mĩ thuật phổ thông sau năm 2015” cũng như dự án “Hỗ trợ Giáo dục Mĩ thuật Cấp tiểu học” (SAEPS) đã chỉ ra những năng lực cần tập trung phát triển cho HS trên các lĩnh vực như:

-              “Năng lực trải nghiệm;

-              Năng lực kỹ năng và kỹ thuật;

-              Năng lực biểu đạt;

-              Năng lực phân tích và giải trình;

-              Năng lực giao tiếp và đánh giá”  [2,4]

Năng lực nhận thức thông qua trải nghiệm tạo hình

Trong đổi mới giáo dục hiện nay, tổ chức cho HS được học tập bằng trải nghiệm giúp các em nâng cao nhận thức là con đường cần thiết đang được các nhà trường phổ thông áp dụng. Trong quá trình học kiến thức môn MT thông qua tổ chức học tập ngoài lớp, HS sẽ không chỉ được nâng cao năng lực nhận thức về tạo hình, mà còn cả về các kiến thức lịch sử, văn hóa và xã hội. Về kiến thức MT, HS được tìm hiểu về màu sắc, hình dạng, chất liệu … Cụ thể HS biết được sự tạo thành màu mới từ sự pha trộn hai màu cơ bản với nhau, biết cách quan sát để nắm bắt được hình dạng và màu sắc của đối tượng, hình thành và phát triển nhận thức về nghệ thuật ba chiều trong không gian, nắm được một số chất liệu cơ bản sử dụng trong môn học MT... Tuy nhiên, muốn đạt được điều đó thì cần có rất nhiều điều kiện  kèm theo như chương trình, phương pháp dạy và học phù hợp đối với mỗi lứa tuổi…

Ví dụ, chương trình học dành cho HS lớp 1 (bài 17) với bài học có chủ đề như: Vẽ tranh ngôi nhà của em. Thay vì tổ chức dạy học trong lớp như thông lệ - tổ chức cho HS được học tập ngoài lớp các em sẽ được quan sát hình ảnh trực tiếp của ngôi nhà và các em được vẽ cùng nhau về “Ngôi nhà của em”. Các hoạt động được tổ chức sẽ là:

 - Học sinh trò chuyện về ngôi nhà

 - Được vẽ cùng nhau về ngôi nhà

 - Hoàn thành và giới thiệu về ngôi nhà của mình

 - Dùng vật liệu để cắt, lắp ghép thành một ngôi nhà (chung cư, cấp 4 hoặc nhà liền kề, biệt thự…)

Cả bốn hoạt động đều quan tâm đến việc phát triển năng lực nhận thức thông qua sự tích hợp kiến thức của các lĩnh vực: ngôn ngữ, ngôn ngữ tạo hình (đường nét, hình dáng, màu sắc, bố cục…), nghệ thuật kiến trúc, văn hóa, sáng tạo nghệ thuật và mỹ học. Mục đích của bài học tập trung vào bốn vấn đề: một là, tạo sự kết nối giữa cảm xúc và hiểu biết về ngôi nhà của HS; hai là, HS được vẽ cùng nhau về ngôi nhà như sự biểu hiện trong tác phẩm hội họa; ba là, HS hoàn thành sáng tạo những bức vẽ của mình về ngôi nhà mà mình quan tâm, đồng thời tạo sự hưởng ứng về thẩm mỹ về bài vẽ của mình; bốn là, HS tạo hình được ngôi nhà (cấp 4, chung cư, biệt thự, liền kề…) mà mình yêu thích . Như vậy, với quy trình này HS sẽ không phải tuân theo cách vẽ hay bước vẽ như trước (dạy học trong lớp), các em sẽ bộc lộ được cảm xúc suy nghĩ riêng của bản thân với đối tượng vẽ. Đồng thời nhờ vào quan sát và trải nghiệm trong bài học HS phát triển năng lực nhận thức.

Ví dụ trên cho thấy: môn MT sẽ giúp HS nâng cao năng lực nhận thức, đạt được những hiểu biết quan trọng về kiến thức, về phân tích và cảm nhận thẩm mỹ, về sự sáng tạo trong tạo hình... bên cạnh đó, những giờ học như thế này còn giúp HS tạo được cho mình một “ ngân hàng hình ảnh” phong phú và hấp dẫn.

Năng lực kỹ năng và kỹ thuật (đặc thù môn học)

Môn MT là môn học đòi hỏi sự tập trung cao của thị giác và thiên nhiều về thực hành, khi được tổ chức học tập thông qua môi trường thực tế ngoài lớp HS sẽ dễ nắm bắt kiến thức hơn, các em sẽ được rèn luyện kĩ năng, kĩ thuật thực hành tốt hơn trước thực những hình ảnh thực tiễn. Quá trình học môn MT, HS học cách tiếp cận học tập bằng cảm nhận đường nét, màu sắc, hình khối…dần dần có khả năng sử dụng các kỹ thuật như vẽ nét, vẽ hình, tô màu trên giấy, tạo hình và bố cục sản phẩm mỹ thuật 3 chiều, kỹ năng cắt, dán…để hoàn thành các bài tập về vẽ tranh, nặn đồ vật, cắt dán… sẽ giúp HS trở nên khéo léo hơn, nhờ đó phát triển năng lực kỹ năng và kỹ thuật đặc thù môn học. Ngoài ra, HS còn được hướng dẫn các kỹ thuật xử lý vật liệu, chất liệu trong quá trình thực hành các bài tập Mỹ thuật. Giáo viên dùng phương pháp truyền đạt kiến thức sinh động và cảm hứng giúp HS có những trải nghiệm của tất cả các giác quan, nhờ đó phát huy được năng lực kỹ năng và kỹ thuật môn học của HS.

Năng lực biểu đạt

Học  MT là học những phương thức biểu hiện cách nhìn, cách nghĩ về thế giới. Thông qua việc vẽ tranh, nặn đồ vật, tạo hình sản phẩm trong môn học, HS sẽ phát triển năng lực biểu đạt cảm xúc, suy nghĩ, cách nhìn của mình về gia đình, bạn bè, nhà trường và thế giới xung quanh. Giáo dục MT ở các nước tiên tiến cho thấy, các bài học theo chủ đề kết hợp với phương pháp học thảo luận mở ra cơ hội kích thích tư duy sáng tạo, năng lực biểu đạt, trình bày vấn đề, giải quyết vấn đề của HS, đồng thời giúp các em có hứng thú học tốt các môn học khác.

Ví dụ: Bài 21 (lớp 4): Vẽ trang trí hình tròn. Nếu tổ chức dạy bài này trong lớp HS sẽ được GV cho tìm hiểu về đặc điểm của hình tròn, sau đó được hướng dẫn các nguyên tắc trang trí hình tròn rồi sử dụng họa tiết và màu sắc để trang trí lên bề mặt hình tròn. HS luyện tập thực hành và tổ chức nhận xét đánh giá vào cuối tiết học. Khi tổ chức dạy học ngoài lớp HS được giới thiệu hình tròn thông qua các hình ảnh, mô hình hoặc vật thật như: Cái đĩa, khăn trải bàn, viên gạch lát nền…có dạng hình tròn được trang trí đẹp hay quả táo, ảnh chụp những quả có dáng tròn xếp lại. Sau đó:

 - Tổ chức trò chơi “Cùng nhau tưởng tượng với hình tròn”: Các em được vẽ cùng nhau về những hình ảnh có dạng tròn trong cuộc sống mà em thích.

 - Sử dụng giấy màu trang trí trên hình tròn: Tưởng tượng hình tròn đó hoặc ghép nhiều hình tròn thành một sản phẩm nào đó

Từ hai cách  tổ chức cho HS vẽ trang trí hình tròn trên, HS có thể tưởng tượng ra nhiều chủ đề trong thiên nhiên và cuộc sống. HS tạo được mỗi bức tranh là một câu chuyện khác nhau chẳng hạn: khu vườn kì diệu, hoa điểm tốt, mặt trời của bé, ước mơ của em…

Năng lực giao tiếp

Có nhiều hình thức tổ chức dạy học ngoài lớp. Một trong những hình thức đó là tổ chức giờ vẽ ngoài trời. Khi đó mô hình bài học được thiết kế theo kiểu vẽ cùng nhau, xây dựng câu chuyện, trình diễn, sắm vai, tạo hình MT ba chiều… Hình thức tổ chức này không chỉ tạo hứng thú mà còn phát triển năng lực giao tiếp của HS. Bởi khác với dạy học trong lớp - các bước tiến hành gò bó hơn (không gian, âm thanh, môi trường…). Trong tất cả các bài học được tổ chức ngoài lớp, HS đều phải tiến hành các bước như trình bày ý tưởng, trao đổi, thảo luận... Những hoạt động này giúp HS phát triển năng lực giao tiếp như biết lắng nghe, đối thoại, và chia sẻ. Nói cách khác, quá trình tác động trao đổi thông tin, cảm xúc qua lại giữa HS với HS, giữa HS với GV sẽ rèn luyện năng lực giao tiếp của HS. Sự tham gia tích cực vào các bài học sẽ giúp HS tự tin hơn, tiếp thu kinh nghiệm của người xung quanh để trở thành vốn sống, kinh nghiệm của bản thân, giúp hình thành và phát triển tâm lý cá nhân. Sự tiếp xúc và tranh luận giữa các HS trong lớp tạo nên sự kích thích, hứng thú và động lực học tập cho mỗi HS. Đồng thời, các em cũng được học và phát triển các kỹ năng trong giao tiếp với bạn bè, với GV, biết đồng cảm, biết đặt mình vào vị trí của đối tượng giao tiếp, biết cùng suy nghĩ với người giao tiếp để tạo ra sự “đồng điệu” trong giao tiếp.

Năng lực đánh giá

Môn MT giúp HS phát triển năng lực đánh giá bằng những câu hỏi nhận biết về nét, hình dáng, bố cục, màu sắc…thông qua hoạt động nhận xét đánh giá của tiết học. Với yêu cầu của mỗi bài học về việc khám phá, nhận biết và cảm thụ các yếu tố tạo hình, HS được rèn luyện năng lực cảm thụ thẩm mĩ. Bên cạnh đó, những bài tập về thường thức mĩ thuật  hay những giờ học tham quan... cũng sẽ giúp nâng cao năng lực đánh giá của mỗi HS. Đặc biệt với những câu hỏi thảo luận để HS được tự do trình bày cảm nhận của mình về nội dung, hình thức sản phẩm nghệ thuật của các em, những tác phẩm nghệ thuật của các họa sĩ …sẽ phát huy khả năng tự đánh giá vấn đề của HS một cách tốt nhất.

2.2. Lợi ích và ý nghĩa của hình thức tổ chức dạy học ngoài lớp môn Mỹ thuật đối với học sinh Tiểu học

Việc tổ chức dạy học ngoài lớp môn Mỹ thuật đem đến cho HS tiểu học những lợi ích cơ bản sau:

Học sinh được giải phóng khỏi khuôn mẫu nhằm thúc đẩy sáng tạo trong hoạt động tạo hình

Theo chương trình hiện hành môn MT ở trường Tiểu học, nội dung dạy học được chia thành 5 phân môn: Vẽ theo mẫu, Vẽ trang trí, Vẽ tranh, Xé dán - tập nặn tạo dáng và Thường thức mĩ thuật được lặp đi lặp lại theo từng khối lớp. Sự chú trọng rèn luyện cho HS trong tất cả các phân môn trên đã mang lại những hiệu quả nhất định. Tuy nhiên phương pháp và hình thức tổ chức dạy học hiện hành còn nhiều bất cập. Đối với HS trong một số tiết học thường không gây được hứng thú mạnh mẽ, HS thường có cảm giác nhàm chán vì các em thường làm việc đơn lẻ, không có sự chia sẻ. Các em ít thể hiện được mình, hầu hết các bài học đều thực hành vẽ, nặn, xé dán không phát huy được tính sáng tạo, diễn đạt bị hạn chế, không tích hợp được các môn học khác. Giáo viên thì phải dạy theo cách cứng nhắc vì phải căn từng giờ, từng phút, từng bước, bó hẹp trong 35 phút nên hầu như mục tiêu đặt ra là dạy HS hoàn thành bài vẽ, các mục tiêu thái độ khác chưa thực hiện được. Khi HS được tổ chức dạy học ngoài lớp, các em sẽ được trải nghiệm, nhiều kĩ năng có thể mang lại cảm xúc MT sinh động, tạo hứng thú cho các em rèn luyện thực hành. Lúc này HS được học mà chơi, chơi mà học. Được thỏa sức sáng tạo, không bị gò bó, không sợ mình không biết vẽ mà được tự thể hiện sự sáng tạo qua các kỹ thuật vẽ, xé dán, nặn, hoạt động với vật tìm được để sắp đặt thành chủ điểm có ý nghĩa.

Tăng khả năng ngôn ngữ biểu cảm và vốn sống thực tế

Vẽ là hoạt động để HS phối hợp trọn vẹn và đều đặn của mắt, tay và đầu óc. Khi cho HS vẽ, não của các em sẽ phải hoạt động để nhận thức, xác định màu sắc, hình dáng, tỷ lệ, vị trí không gian của đối tượng. Lúc này trí não có điều kiện được phát triển và hoạt động sẽ rất có lợi cho sự phát triển trí tuệ, giúp HS thông minh hơn. Thực tế cho thấy, muốn giáo dục MT có hiệu quả cần dạy cho các em nghe hiểu, quan sát, giải quyết vấn đề…và tổ chức dạy học ngoài lớp không chỉ là một phương tiện để các em làm quen, tiếp xúc với nghệ thuật mà quan trọng hơn cả giúp các em cảm thụ MT đồng thời có điều kiện để bộc lộ cá tính sáng tạo trong những hoàn cảnh cụ thể để làm nên đời sống tinh thần của chúng. Khi HS được trải nghiệm vẽ cùng nhau, được kí họa người, cảnh vật trong không gian mở ngoài lớp không những giúp các em tích lũy được nhiều “kiến thức nền” cho học tập MT. Còn giúp HS nâng cao hiểu biết về cuộc sống xung quanh của các em. Những nét vẽ hồn nhiên, hết sức bình dị, có khi chỉ là mô phỏng nhưng rất cần thiết trong quá trình hình thành khả năng cảm thụ cái đẹp và khả năng tư duy sáng tạo của HS tiểu học. Từ những nét vẽ, bức tranh đó chính là cảm xúc, tình cảm là ước mơ mà các em đã thể hiện trên trang giấy. Không những vậy, sản phẩm MT sẽ giúp các em cảm thấy hứng thú. Khi HS  nhìn vào bức vẽ mình tạo ra, chúng sẽ cảm thấy vui vẻ, hứng thú và hạnh phúc được khoe thành tích với mọi người. Qua quan sát tập trung, HS được thể hiện vì buộc các em phải tập trung dùng ý chí và bàn tay để vẽ, hình ảnh nhờ đó được khắc sâu và nhớ lâu hơn.

Phát huy cảm xúc thẩm mĩ của học sinh

Ngoài hình thành và phát triển khả năng tư duy và trí tưởng tượng sáng tạo cho HS, hình thức tổ chức dạy học ngoài lớp còn nhằm hướng đến đảm bảo cho mỗi HS phát huy tối đa cảm xúc thẩm mĩ của mình. Thực hiện mục tiêu này, GV phải hiểu rõ về năng lực cảm nhận, kiến thức, kỹ năng và tính cách sáng tạo của cá nhân HS để lựa chọn và sử dụng các PP dạy học phù hợp. Chẳng hạn muốn dạy cho HS khả năng sáng tạo nghệ thuật chúng ta sẽ dạy các em những khả năng sau đây: khả năng quan sát (từ bao quát đến chi tiết - quá trình tư duy được diễn ra từ Quan sát => so sánh => phân tích => tổng hợp); khả năng cảm thụ thẩm mĩ (HS biết nhận ra cái đẹp thông qua ngôn ngữ tạo hình: đường nét, màu sắc, hình khối…); khả năng tư duy hình tượng (tạo cho HS khả năng suy nghĩ so sánh, đối chiếu...để nhận biết và ghi nhớ đặc điểm của sự vật, đối tượng); khả năng luyện tập, thực hành (HS được thể hiện ở khả năng bố cục, vẽ hình, vẽ màu...rèn luyện khả năng tự học, tự rèn, tự nghiên cứu...); khả năng đánh giá (là khả năng nhận biết, phân biệt đẹp - xấu, đúng - sai...giúp HS hiểu được những giá trị nghệ thuật trong mỗi bài học); khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn (là vận dụng vào học các môn học khác, biết cách tô điểm, làm đẹp cho cuộc sống của bản thân và của xã hội xung quanh....). Khi HS được vẽ, nặn, cắt dán (sáng tạo nghệ thuật) trước những hình ảnh, không gian thực tiễn… các em sẽ tập trung tinh thần vào đối tượng cho nên hình ảnh, sự vật lúc đó trở thành thế giới biệt lập cho cảm xúc thẩm mĩ dẫn dắt. Sản phẩm mĩ thuật lúc đó được hoàn thành bởi kĩ thuật và cảm xúc sẽ đem lại cho người vẽ và người xem sự đồng điệu thú vị.

2.3. Một số đề xuất  khi  tổ chức dạy học ngoài lớp môn Mỹ thuật cho học sinh tiểu học

Đối với cán bộ quản lý giáo dục

Đồng thuận và tạo điều kiện mọi mặt giúp Gv có kế hoạch tổ chức dạy học ngoài lớp một số tiết dạy môn  Mỹ thuật có nội dung phù hợp.

Hàng năm tạo điều kiện tổ chức tôn vinh các kết quả học tập của HS thông qua hình thức tổ chức trưng bày kết quả học tập (sau một năm học/kì học) bằng cách tuyển chọn những bài vẽ/sản phẩm Mỹ thuật đạt kết quả xuất sắc trong các phân môn của các HS các lớp. Việc làm này sẽ khuyến khích được HS nỗ lực học tập MT ngay từ khi bước chân vào trường tiểu học. Bên cạnh đó còn tạo ra một phong trào sôi động từ những HS có năng khiếu và ham thích học Mỹ thuật.

Đối với giáo viên

Qua kết quả điều tra, khảo sát GV dạy Mỹ thuật tiểu học (lớp ĐHSP Mỹ thuật từ xa tỉnh Hậu Giang K4, năm học 2014 – 2015) 83/87 GV khẳng định rằng: “Trong dạy học MT, việc lựa chọn nội dung, lập kế hoạch tổ chức dạy học ngoài lớp phù hợp sẽ góp phần nâng cao năng lực học tập cho HS, giúp các em được lấp đầy dần những lổ hổng kiến thức...Hơn nữa HS sẽ  được bồi đắp cảm xúc thẩm mĩ rất rõ ràng từ các thầy cô và từ chính thiên nhiên xung quanh các em. Chính điều này làm cho HS yêu nghệ thuật hơn trên con đường học tập của mình” [5].

 Để tổ chức dạy MT ngoài lớp đạt hiệu quả, GV dạy MT cần nắm  những yêu cầu sau:

Hiểu về tổ chức dạy học ngoài lớp môn Mỹ thuật (Mục tiêu, ý đồ, thiết kế/kế hoạch, nội dung, yêu cầu, đồ dùng học tập…);

Thiết kế được bài học khoa học, phù hợp thực tiễn về kiến thức, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học ( dự đoán dược những khó khăn học sinh dễ mắc và dự kiến hướng giải quyết; quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ; kiểm tra, kiểm soát; động viên, khuyến khích HS; không gian, địa điểm…);

Dạy học ngoài lớp chỉ nên tổ chức ở HS lớp 3, lớp 4, lớp 5 tại địa điểm trong hoặc gần trường (do các em HS lớp 1, lớp 2 còn bé chưa đủ khả năng (thể lực, nhận thức) thực hiện một bài tập thực hành ở không gian bên ngoài lớp học;

Trong tiết dạy học ngoài lớp cần lựa chọn những phương pháp phù hợp (tránh giảng giải lý thuyết gây nhàm chán, nặng nề)

Khi thực hiện dạy học ngoài lớp, rất cần GV phải là người tâm huyết với nghề, có kinh nghiệm thực tế và chắc về lý luận để có thể kiểm soát được tổ chức lớp đồng thời tăng được nhận thức của HS, giúp cho HS thu nhận được kiến thức về đối tượng thực tiễn khách quan. Mặt khác, để phát huy hết hiệu quả và nâng cao vai trò của tổ chức dạy học ngoài lớp, người GV phải nắm vững ưu nhược điểm và các khả năng cũng như yêu cầu của phương pháp, phương tiện dạy học để việc tổ chưc dạy học ngoài lớp phải đạt đựơc mục tiêu dạy học và phải góp phần nâng cao hiệu quả của giáo dục Mỹ thuật ở nhà trường phổ thông.

Đối với phụ huynh học sinh

Đồng thuận, ủng hộ, khích lệ tinh thần dạy và học môn Mỹ thuật ở trường tiểu học;

Chủ động hỗ trợ khi con cái cần giúp đỡ (đồ dùng học tập, HS ứng dụng kiến thức, tìm hiểu sưu tầm kiến thức, thời gian học tập ở nhà…);

Tạo cơ hội cho Nhà trường, Giáo viên hoàn thành mục tiêu GD.

Kinh nghiệm hơn 30 năm đào tạo/ tham gia đào tạo giáo viên của chúng tôi cho thấy: việc HS tiểu học được tổ chức học tập môn Mỹ thuật với số giờ học và nội dung phù hợp đã đem lại cơ hội thuận lợi cho GV và HS trong hoạt động dạy - học môn Mỹ thuật ở trường phổ thông. Tuy nhiên, nếu quá lạm dụng việc tổ chức dạy học ngoài lớp sẽ làm giảm đi hiệu quả của việc tổ chức dạy học môn học này. Điều quan trọng là GV phải biết lựa chọn hình thức tổ chức dạy học ngoài lớp sử dụng chúng cho phù hợp. Lựa chọn hình thức tổ chức dạy học ngoài lớp phụ thuộc vào mục tiêu, nội dung, vào hoàn cảnh, tiến trình giảng dạy môn học, vào đặc điểm và khả năng học tập của HS trong lớp học. Tóm lại, việc lựa chọn thời gian, địa điểm tổ chức dạy học ngoài lớp, số lần tổ chức, kèm theo các phương pháp dạy học đưa ra, các quyết định của GV... cần được tính toán một cách hợp lý và khoa học mới đem lại hiệu quả cao trong tổ chức HS học tập bằng hình thức tổ chức ngoài lớp.

3.  Kết luận

Tổ chức dạy học ngoài lớp môn Mỹ thuật nhằm tạo cơ hội để HS phát triển các năng lực cá nhân trong các trường tiểu học là một công việc không dễ dàng. Từ những trải nghiệm - sự quan sát, hứng thú tìm tòi và xử lý hình ảnh...đến các kĩ năng và kĩ thuật đặc thù môn học - vẽ tranh, nặn đồ vật, cắt, xé dán…, những phương thức biểu hiện - cách nhìn lối nghĩ…về thế giới để HS được phát triển năng lực biểu đạt cảm xúc, suy nghĩ, cách nhìn của mình về gia đình, bạn bè, nhà trường và thế giới xung quanh là những yếu tố cơ bản cần được hình thành ngay ở trường tiểu học. Vì thế, hình thức tổ chức dạy học ngoài lớp theo hướng tạo cơ hội để HS được phát triển các năng lực cá nhân trong các trường tiểu học sẽ là hoạt động mang tính đáp ứng nhu cầu cấp bách, quan trọng đảm bảo chất lượng cho cả giáo dục tiểu học và giáo dục phổ thông nói chung.

Tài liệu tham khảo

[1] Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2014. Đổi mới Chương trình theo Định hướng Năng lực: Từ Khái niệm đến Tổ chức Thực hiện. Tài liệu hội thảo. Hà Nội

[2] Bộ Giáo dục và đào tạo, 2013. Đổi mới chương trình sách giáo khoa giáo dục phổ thông - kinh nghiệm quốc tế và vận dụng vào điều kiện Việt Nam. Kỉ yếu hội thảo. Hà Nội

[3] Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chương trình môn Mỹ thuật Tiểu học. Nxb Giáo dục, 2002.

[4] Bộ Giáo dục và Đào tạo, Dự án hỗ trợ giáo dục mỹ thuật tiểu học (SAEPS), Tài liệu Dạy học mỹ thuật dành cho giáo viên tiểu học, năm học 2014-2015, Nguyễn Thị Nhung (chủ biên)

[5] Trần Thị Yến, Báo cáo thực trạng đề tài NCKH cấp Trường Biện pháp tổ chức dạy học ngoài lớp môn Mĩ thuật cho học sinh Tiểu học, mã số: SPHN 13 – 348.

[6] Trần Thị Yến, Sử dụng sách giáo khoa môn Mĩ thuật trong dạy học theo mô hình VNEN ở trường tiểu học, Tạp chí Giáo dục & Xã hội, ISSN 1859-3917, trang 27-30, số 41 tháng 8-2014.


 

Publish: 6/21/2016 - Views: 1551 - Lastest update: 6/21/2016 8:31:50 AM
Tin cùng chuyên mục