Email: email@ioer.edu.vn | vncsp@hnue.edu.vn
Bàn tròn giáo dục

TÍCH HỢP CÁC NỘI DUNG DẠY HỌC QUA MỘT VÍ DỤ THỰC TIỄN

                                                                   TS Phạm Thị Kim Anh

                                                          Viện nghiên cứu sư phạm-ĐHSPHN

( Bài đã đăng Tạp chí Dạy&học ngày nay, tháng 6.2016, tr15)

 

Keywords: Integrate; Building of integrated contents; Integrated teaching.

      1.Đặt vấn đề

   Tích hợp là một trong những quan điểm đã trở thành xu thế phát triển chương trình giáo dục phổ thông ở nhiều nước trên thế giới. Đây cũng là một trong những quan điểm chỉ đạo trong việc xây dựng chương trình giáo dục phổ thông Việt Nam sau năm 2015. Thời gian qua đã có nhiều đề tài các cấp cũng  như các hội thảo ở cấp quốc gia nghiên cứu và bàn luận về những vấn đề lý luận và thực tiễn của dạy học tích hợp; về kinh nghiệm  dạy học tích hợp của các nước trên thế giới; về các cách, hình thức, mức độ tích hợp; về công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên (GV) để dạy tích hợp...Tuy nhiên, việc biên soạn  các môn học, các chủ đề theo hướng tích hợp như thế nào? Quy trình, kỹ thuật, cách thể hiện một bài tích hợp ra sao vẫn còn là một bài toán vô cùng nan giải và đầy thách thức với cả những người biên soạn và người dạy. Lý luận đã chỉ ra rất nhiều mức độ, cách thức, hình thức tích hợp, nhưng mới chỉ trên phương diện lý thuyết. Vì thế vẫn có những nhầm tưởng tích hợp là phép “cộng” giản đơn nhiều môn học và còn khá mơ hồ về cách thiết kế các chủ đề/nội dung tích hợp.

Trong bài viết này, chúng tôi không đi vào những vấn đề  lý luận của dạy học tích hợp, cũng không có tham vọng đề xuất cách biên soạn một chủ đề tích hợp mà chỉ xin dẫn ra một ví dụ cụ thể trong  Hoạt động và trò chơi môn Toán lớp 4 để chúng ta hình dung một cách cụ thể, rõ ràng về việc tích hợp các nội dung dạy học như thế nào qua một bài toán.

2. Nội dung

a. Cách  xây dựng nội dung và giảng dạy dạy tích hợp qua một bài toán ở tiểu học

Để biết được cách xây dựng và giảng dạy tích hợp như thế nào, chúng tôi xin trích dẫn một ví dụ từ “Hoạt động và trò chơi môn Toán lớp 4. Vụ GD Tiểu học-Bộ GD&ĐT xuất bản 2006”:

 “Cách đây lâu lắm, ở xứ nọ có một ông vua rất tham lam và tàn ác nhưng lại tự cho mình là người thông minh và công bằng nhất.

 Hàng năm đến mùa thu hoạch, ông bắt dân chúng nộp hầu hết thóc và chỉ cho họ một ít để đủ sống qua ngày. Một năm nọ, không may dân chúng bị mất mùa. Thế là ai ai cũng lâm vào cảnh đói khổ. Nhưng nhà vua tàn ác kia rất vui mừng. Ông ta và các cận thần tổ chức một bữa tiệc có các con voi lớn chở thóc đi vòng quanh để vui đùa.

 Có một cô bé rất nghèo  tên Rai chạy theo các con voi để nhặt những hạt thóc rơi vãi trên đường. Quân lính thấy thế liền bắt cô và dẫn tới trước nhà vua đang ngồi dự tiệc. Nhà vua hỏi: “Này cô bé kia, sao ngươi dám ăn cắp thóc của ta?” Rai thưa: “Bẩm bệ hạ, con nhặt rồi đem trả lại cho người ạ”. Nhà vua muốn tỏ ra mình là người khôn ngoan và hiểu biết nên khen: ‘Hay lắm, ngươi đáng được thưởng. Nói xem, ngươi muốn bao nhiêu thóc của ta?”.

Rai suy nghĩ một lúc rồi nói: “Con chỉ muốn có một gam thóc thôi ạ”. Nhà vua ngạc nhiên: “Thế thì ít quá, ta cho ngươi xin thêm đó.” Rai thưa: “Cảm ơn bệ hạ. Vậy thì cho con xin số thóc ngày hôm sau gấp đôi số thóc ngày hôm trước trong 30 ngày nhé.” Nhà vua đồng ý ngay.

Ngày đầu tiên Rai nhận được một gam thóc.

 Ngày thứ 2, rai nhận 2 gam thóc.

 Ngày thứ 3, Rai nhận 4 gam thóc.

Ngày thứ 4,

 Ngày thứ 5… 

Ngày thứ 30, thóc trong kho cạn sạch.

Lúc này, nhà vua mới hiểu ra cô bé nghèo kia đã dạy cho ông một bài học. Kể từ đó, nhà vua mới biết yêu thương dân chúng.

Và dưới đây là số thóc mà nhà vua phải thưởng cho Rai:

Ngày thứ 1

1g

Ngày thứ 2

2 g

Ngày thứ 3

4 g

Ngày thứ 4

8 g

Ngày thứ 5

16 g

Ngày thứ 6

32 g

Ngày thứ 7

64 g

Ngày thứ 8

128 g

Ngày thứ 9

256 g

Ngày thứ 10

512 g

Ngày thứ 11

1024 g

Ngày thứ 12

2048 g

Ngày thứ 13

4096 g

Ngày thứ 14

8192 g

Ngày thứ 15

16384 g

Ngày thứ 16

32768 g

Ngày thứ 17

65536 g

Ngày thứ 18

131072 g

Ngày thứ 19

262144 g

Ngày thứ 20

524288 g

Ngày thứ 21

1048576 g

Ngày thứ 22

2097152 g

Ngày thứ 23

4164304 g

Ngày thứ 24

8388608 g

Ngày thứ 25

16777216 g

Ngày thứ 26

33554432 g

Ngày thứ 27

67108864 g

Ngày thứ 28

134217738 g

Ngày thứ 29

268435456 g

Ngày thứ 30

536870912 g

 

 Nếu Rai phát cho mỗi người dân 10 ki-lo-gam thóc thì hỏi có bao nhiêu người dân sẽ nhận được thóc?” ( Nguồn: One Grain of Rice” của Demi. Câu chuyện đã được giới thiệu trong tập tài liệu tham khảo dành cho GV “Hoạt động và trò chơi môn Toán lớp 4. Vụ GD Tiểu học-Bộ GD&ĐT xuất bản 2006).

Dạy về một bài toán, nhưng lại thông qua một câu chuyện rất hấp dẫn và đầy tính nhân văn.  Hình thức trình bày trong câu chuyện cũng rất sinh động, đan xen nhiều hình ảnh bằng tranh vẽ: Nhà vua,  dân chúng nộp thóc, đàn voi chở thóc, cô bé Rai  đi nhặt thóc…

Ví dụ trên đây cho chúng ta thấy sự tích hợp hài hòa của nhiều kiến thức từ các môn học: Truyện kể; lịch sử; ngôn ngữ văn học; mỹ thuật, giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục giá trị sống và toán học… Chỉ qua một câu chuyện nhẹ nhàng, hấp dẫn mà ở đó HS học được rất nhiều kiến thức cùng nhiều giá trị sống. GV có thể khai thác ở trong đó nhiều giá trị nội dung để giảng dạy, giáo dục HS. Đặc biệt, việc dạy toán  đã làm tăng sự hứng thú, trở nên có ý nghĩa và không còn là những con số khô cứng, xa rời cuộc sống của các em.

Chúng ta còn có thể tìm ra nhiều VD khác trong các tài liệu của nước ngoài  cũng như của Việt Nam ở bậc học mầm non, tiểu học về cách biên soạn các chủ đề tích hợp, nhưng qua ví dụ này đã gợi mở ra những cách để chúng ta có thể xây dựng, thiết kế các chủ đề /chương/ bài trong các môn học ở bậc THCS và THPT.

b. Khó khăn, thách thức và  những yêu cầu trong việc xây dựng các nội dung tích hợp trong chương trình giáo dục phổ thông hiện nay

Do độ khó và độ sâu rộng của kiến thức ở các bậc học THCS, THPT nên việc tích hợp các nội dung kiến thức rất khó khăn và đòi hỏi những người biên soạn phải có một trình độ khoa học sư phạm rất cao. Bên cạnh đó, người biên soạn phải có kiến thức liên ngành đủ rộng  và một sự hiểu biết xã hội (văn hóa đại cương) sâu sắc. Đây là yếu tố nền tảng rất quan trọng, bởi thiếu nó sẽ không liên kết được những kiến thức có liên quan đến nội dung dạy học. Điều quan trọng là phải có hiểu biết sâu về dạy học tích hợp. Điều này  thể hiện ở việc: hiểu rõ bản chất DHTH; các cách tích hợp, các mức độ tích hợp (dọc, ngang; theo nội dung/ chủ đề; liên môn, xuyên môn, đa môn…); biết khai thác những nội dung, yếu tố có mối liên hệ gắn kết gần gũi với nội dung bài học....

Bên cạnh đó, chúng ta cần tham khảo cách làm của các nước, tiêu biểu là Nhật Bản về việc dạy học tích hợp các môn khoa học xã hội. Trong chương trình giáo dục của Nhật Bản, môn Nghiên cứu xã hội (Social Studies) là  một môn học được đưa vào cả ba cấp học phổ thông. Môn học này là sự tích hợp các nội dung  Lịch sử, Địa lý, Công dân với  vai trò là môn học góp phần chủ yếu trong công cuộc tái khai sáng quốc dân, thể hiện triết lý của nền giáo dục mới là đào tạo những công dân có tư duy độc lập, có tinh thần phê phán. Đó là những “con người không bị đánh lừa bởi đám đông thời thế”, “con người không bị mê hoặc bởi sự tuyên truyền dối trá”. Những con người ấy “không những không xâm phạm người khác mà còn chủ động mở rộng một cách tích cực những điều mình nghĩ tốt đẹp ra xung quanh”. Để đạt được mục tiêu giáo dục nói trên, nội dung và phương pháp giáo dục môn Nghiên cứu Xã hội được nghiên cứu rất kỹ. Nội dung và phương pháp giáo dục này nhấn mạnh tính chủ thể của học sinh, coi trọng trải nghiệm trong cuộc sống của học sinh và đặt trọng tâm vào học tập giải quyết các vấn đề thiết thực đối với các em. Trong cách học tập giải quyết vấn đề, sự “nhồi nhét” tri thức, “truyền đạt tri thức” bị loại trừ. Ở đó, học sinh không tiếp nhận thụ động, vô điều kiện các tri thức mà giáo viên đưa ra, coi nó là chân lý tuyệt đối mà học sinh dưới sự trợ giúp, hướng dẫn của giáo viên sẽ phải tìm kiếm các tri thức từ nhiều nguồn khác nhau và biến nó thành tư duy của mình. Có thể nói giáo dục môn Nghiên cứu Xã hội trong giai đoạn này đã chuyển từ “truyền đạt tri thức” sang hình thành và phát triển năng lực nhận thức khoa học cho học sinh.

3. Kết luận

Để tiến tới việc biên soạn được các môn học/chủ đề tích hợp trong chương trình-SGK mới sau năm 2015, ngoài việc tiếp thu những kinh nghiệm của nước ngoài, chúng ta cần xây dựng được một đội ngũ chuyên gia và các tác giả SGK rất am tường về dạy học tích hợp và cần được thử nghiệm, lấy ý kiến rộng rãi trước khi đưa vào thực hiện.                                                                                                                        

Tài liệu tham khảo chính

1-Dạy học tích hợp và khả năng áp dụng vào thực tiễn giáo dục Việt Nam-Kỷ yếu Hội thảo khoa học-Viện nghiên cứu sư phạm tháng 12/2008.

2-Dạy học tích hợp, phương pháp nâng cao chất lượng giảng dạy- www.hvct.edu.vn

3.Xavier Roegiers. Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển các năng lực tích hợp ở nhà trường? Nguyên bản tiếng Pháp - người dịch: Đào Trọng Quang, Nguyễn Ngọc Nhị. NXB giáo dục 1996.

4.Vụ GD Tiểu học-Bộ GD&ĐT - One Grain of Rice” của Demi. tài liệu tham khảo dành cho GV “Hoạt động và trò chơi môn Toán lớp 4. Vụ GD Tiểu học-Bộ GD&ĐT xuất bản 2006.

 

Tóm tắt: Thông qua một ví dụ cụ thể  về cách xây dựng và giảng dạy tích hợp trong “Hoạt động và trò chơi môn Toán lớp 4”, bài báo  đưa ra một cách nhìn cụ thể, rõ ràng về việc dạy học tích hợp trong nhà trường  phổ thông. Từ đó nêu lên một số khó khăn, thách thức và  những yêu cầu trong việc xây dựng các nội dung tích hợp trong chương trình giáo dục phổ thông hiện nay

Từ khóa: Tích hợp; xây dựng nội dung tích hợp, dạy học tích hợp.

 

INTEGRATED TEACHING CONTENTS IN A PRACTICAL EXAMPLE

 Abstract: By building the content and practicing the integrated teaching for “activities and games in the 4th grade math”, this paper gives a specific view on the integrated teaching in the high school. Thereby it points out difficulties, challenges and requirements for building of integrated contents in the present curriculum education.

the present high school education program.

 

Keywords: Integrate; Building of integrated contents; Integrated teaching.

 

 

 

 

 

 

 

Publish: 7/19/2017 - Views: 1889 - Lastest update: 7/19/2017 11:16:34 AM
Tin cùng chuyên mục